Faro da cultura. Papas no cine

Quen subscribe este artigo recoñece que no ano 2011, tras ollar a película de Nani Moretti Habemus Papam, interpretou o argumento da mesma, un cardeal elixido Sumo Pontífice que renuncia ao seu papado polos ataques de pánico que lle orixina a responsabilidade do seu cargo, como resultado da visión paródica do director italiano e non como unha posibilidade real. Tal era a miña ignorancia en materia de pontificados, e así quedou demostrado cando o xa Papa Emérito Joseph Ratzinger anunciou publicamente a súa renuncia. Moretti procurou achegarse á psicoloxía dunha persoa que, por moi sagrada que sexa a súa labor non pode desprenderse da súa natureza humana.

A pesares da proclividade do cine en abordar os argumentos bíblicos e relixiosos, a representación do Papa na gran pantalla é máis ben escasa, sobre todo á hora de interpretar un papel protagonista. Probablemente, a interpretación máis célebre dun Sumo Pontífice correu a cargo de Anthony Quinn en As sandalias do pescador (The shoes of the fisherman, 1968), dirixida por Michael Anderson a partires da obra literaria de Morris West. Trátase dun Papa ficcional, é dicir, non está baseado nun Pontífice real, de orixe ruso cuxo pontificado coincide coa etapa máis tensa da Guerra Fría. As encarnacións reais deste tipo de personalidades están expostas á polémica debido á susceptibilidade da Igrexa, por esta razón, e como forma de eludir o enfrontamento, a industria cinematográfica procurou retratar á figura abstracta antes que un Papa concreto, ou ben achegarse a Papas históricos antes que a contemporáneos. É o caso de Rex Harrison, que no ano 1966, ás ordes de Carol Reed, interpretou a Xulio II en O tormento e o éxtases (The agony and the ectasy), unha película baseada no best seller de Irving Stone que relata o enfrontamento entre Papa e o artista Miguel Anxo (Charlton Heston), por mor das discrepancias orixinadas polo encargo de pintar a Capela Sextina. Entre a historia e a lenda atópase a figura da Papisa Xoana, a muller que ocultou o seu sexo e que liderou á Igrexa de Roma no século IX e que foi adaptada ao cine en varias ocasións, como a que dirixiu outra vez Michael Anderson no ano 1972, A Papisa Xoana (Pope Joan) con Liv Ullman como protagonista principal, ou outra versión máis recente, unha produción alemaña-británica-italiana-española a cargo do realizador xermano Sönke Wortmann.

Estes personaxes tampouco escapan aos argumentos de intriga política, o escándalo do Vaticanleaks é unha proba disto e quen sabe se nun futuro será fonte de novas tramas literarias ou fílmicas. O Papa debe morrer (Peter Richardson, 1991) narra, en ton de comedia, a manipulación dun conclave por parte da mafia. Tamén a terceira parte de O Padriño de Francis Ford Coppola traslada as intrigas da familia Corleone ao Vaticano, desta vez con Raff Vallone no papel de Pontífice. Máis recentemente, o abrumador éxito de O código da Vinci de Don Brown levou a Hollywood a adaptar outra novela do escritor, Anxos e demos, que gravita en torno as loitas internas da Igrexa. Pola súa banda, o papel desempeñado polo Vaticano e por Pío XII durante o holocausto foi reflectido de forma antagónica en dúas longametraxes moi dispares. No ano 1983, Jerry London dirixiu Escarlata e negro, unha historia sobre o esforzo dun sacerdote irlandés (Gregory Peck) por axudar a combatentes fronte a ocupación nazi, mentres que Costantin Costa-Gavras, no ano 2001, rodaba Amen, sobre a pasividade dos países occidentais e tamén do Vaticano fronte o xenocidio xudeu.

Menos problemáticas resultou ser o biopic para televisión que contou co beneplácito do Vaticano e de Benedicto XVI sobre a figura de Xoán Pablo II, interpretado na súa xuventude por Cary Elwes e na madurez por Jon Voight.