FARO DA CULTURA. O GRAN GATSBY

Coa nova versión de O gran Gatsby, unha novela que a xuízo do autor destas liñas supón unha obra cumio da literatura universal do século XX, xa son cinco as adaptacións fílmicas que beben do libro de Francis Scott Fitzgerald. A primeira delas, da cal non se conservan copias, é unha versión muda dirixida por Herbert Brenon, á cal seguiría, xa na etapa sonora, outra transposición de Elliot Nugent no ano 1947, con Alan Ladd no papel principal. No ano 1974, Jack Clayton firmou a adaptación máis célebre de todas, na que o actor Robert Redford encarnou ao personaxe de Jay Gatsby. Máis recente é unha versión para televisión que tivo poucas repercusións alén das fronteiras estadounidenses, ata que a nova revisión de Buz Lurhmann, con Leonardo DiCaprio no papel principal, semella querer disputar ao film de Clayton a supremacía da posta en imaxes deste clásico literario.

Este novo achegamento do cine á figura de F. Scott Fitzgerald —fai catro anos David Fincher fixo unha relectura do conto de Benjamin Button— supón unha homenaxe póstuma a quen fora un dos máis célebres escritores americanos do século XX, cuxa relación coa industria cinematográfica foi tan tormentosa como os seus últimos anos de vida, antes de falecer, con apenas corenta e cinco, consumido polo alcohol. Entrou na maquinaria do cine cando Hollywood tirou de talonario para contratar aos máis famosos novelistas e dramaturgos da época. O produtor da United Artists, John Considine, ofrécelle escribir unha historia para Constance Talmadge, a nena prodixio do seu estudio, pero o guión non convence e finalmente non chega a rodarse. Máis tarde consegue un contrato para a Metro Goldwyn Mayer co encargo de reescribir un guión baseado nunha obra de Catherine Brush, pero, de novo, sería rexeitado. Vaise de Hollywood decepcionado, pero a súa inspiración literaria perdera toda a frescura. No ámbito persoal as desgracias multiplicábanse, como a súa dependencia do alcohol, a tuberculose e os problemas mentais da súa esposa que ten que ingresar nun centro psiquiátrico. Por este motivo retorna a Hollywood e no ano 1938 escribe o guión de Tres camaradas, a partires dunha novela de Erich Maria Remarque, na que sería a única longametraxe na que o nome de Scott Fitzgerald aparecerá nos títulos de crédito como guionista. Todos os guións acometidos desde entón xamais chegaron alén do folio mecanografiado.

O gran Gatsby describe unha sociedade materialista, hedonista e individualista; unha sociedade orxiástica que vivía nunha festa continua de consumismo e ostentación, na que os seus personaxes gañaban moitos cartos nun prazo moi curto de tempo e dun xeito moi ambiguo. A casa de Gatsby era unha metáfora dese estilo de vida sumido na sacralización do presente, que acollía festas nas que o champaña servíase en copas máis grandes que froiteiras. Pero cada final de festa desvelaba o baldeiro perpetuo dese modus vivendi. Nada se sabe do anfitrión, de Jay Gatsby, e pouco dos convidados que acudían as celebracións na súa mansión, como se a súa existencia fóra dese ámbito de diversión nocturna non tivera valor de ningún tipo. A prepotencia do materialismo que retratou Scott Fitzgerald  fai case un século ben pode ser analizado en termos actuais, aos anos previos ao crack do 2008 que mantennos sumidos nunha depresión económica e moral da cal semella imos tardar en saír, eses anos nos que o capitalismo enarboraba con prepotencia á súa hexemonía amoral, seguro de ter acadado unha prosperidade eterna grazas a unha visión obscena do mundo, no que todo pode ser contabilizado en dólares ou euros, como cando Mr. Gatsby saía ao xardín para ollar o ceo e investigar que porción do firmamento lle corresponde.