Faro da cultura. Akira Kurosawa

En certa ocasión, Akira Kurosawa intentou definir o cine a través dun conto escrito polo neto do novelista xaponés Shiga Noya. Titulábase “O meu Can” e comezaba dicindo así: “O meu can semella un oso, tamén semella un teixugo, tamén semella un lobo…”. Continuaba enumerando as características especiais do seu can, sempre en términos comparativos con outros animais, ata que conclúe afirmando que ao que máis se asemella é a un can. Do mesmo xeito, aseguraba Kurosawa, o cine tamén se asemella a outras moitas artes, á pintura, á literatura, ao teatro, á música, etc., pero en conclusión, o cine é cine. 

A partir desta visión interdisciplinaria do sétimo arte proposta polo cineasta xaponés máis “occidentalizado”, podemos axustar o foco na procura dun humilde achegamento á súa obra.  A súa formación intelectual e estética parte, nun principio, da literatura rusa, concretamente do realismo de Maximo Gorki, do teatro de Shakespeare e do teatro de Pirandello. En canto á influencia cinematográfica, destaca o neorrealismo italiano e o western, sen esquecer a admiración pública que profesaba a figuras como John Ford e Jean Renoir. Porén, en segunda instancia, despois do filme que lle deu fama universal, Rashomon (1950), comeza a profundar na súas raíces máis tradicionais, na pintura do século XVI, e no teatro “No” e, en xeral, na tradición distanciadora da posta en forma das representacións xaponesas. Curiosamente, este efecto distanciador foi vinculado polos críticos do Festival de Venecia de 1951 coas técnicas da posta en escena teatral elaboradas por Bertolt Brecht, sen ter en conta que, tanto Brecht como Eisenstein, como Kurosawa, pero este desde as súas propias raíces, nutríronse das sutís e variadas técnicas distanciadoras do teatro xaponés de marionetas denominado “Bunraku”. Polo tanto, máis que dun realizador “occidentalizado” deberiamos falar dunha imbricación de Oriente e Occidente, dun mestizaxe cultural, e a vitalidade do seu cine procede deste proceso intercultural.

Este ano cúmprese un século do seu nacemento no seo dunha familia acomodada. A súa nai era filla de comerciantes tradicionais e o seu pai, pertencente a unha familia de antigos samurais, primeiro foi militar e logo profesor de artes marciais. O seu irmán maior traballou no cine como “Benshi” ou narrador, e introduzo ao mozo Kurosawa no mundo da pintura e da literatura. Con Rashomon, Premio do Festival de Venecia de 1951 e Oscar de Hollywood á mellor película estranxeira, foi a primeira vez que Europa e Estados Unidos centraban a atención amplamente o cine xaponés. Neste filme, seis puntos de vista de seis personaxes dividen o discurso en seis partes que provocan unha visión poliédrica do tema, e posibilita que o espectador se identifique coa figura ausente do xuíz e interprete por si mesmo os acontecementos da historia. Resulta lóxico relacionar esta película coa obra de Luigi Pirandello Así é, se vos parece (Cosí è se vi pare, 1918). O propio Kurosawa conta que un día antes de iniciar o rodaxe, os tres axudantes de dirección foron ao hotel onde se hospedaba para falar con el, e contáronlle que non entendían o guión. El recomendoulles lelo detidamente, pero eles aseguraron telo feito e insistían nunha explicación. Kurosawa explicoulles que trata a historia do ser humano que non pode sobrevivir sen mentir, porque necesita crerse mellor do que é, e se non entendían o guión era porque é imposible ter un coñecemento completo da psicoloxía e do corazón humanos. Nesta declaración pode estar o segredo da universalidade da súa obra, a razón pola que as súas longametraxes foron capaces de traspasar as fronteiras do seu país e gañar o interese de espectadores de todo o mundo. Profundar na alma do ser humano fainos ver que todos somos moi semellantes, e que compartimos miserias e calidades extraordinarias. De aí que no seu momento, Kurosawa afirmara que para facer boas películas, primeiro débense ler meticulosamente as grandes novelas e obras de teatro do mundo para poder captar a razón da súa grandeza, e cales son as particularidades que converten unha obra en obxecto de admiración universal.