Mo Yan e Zang Yimou

O pasado día 11, a Academia sueca concedeu o Premio Nobel de Literatura ao escritor chinés Mo Yan, doce anos despois de recibilo, aínda que daquela vez no exilio, o seu compatriota Gao Xingjian. Ao marxe das inevitables polémicas que habitualmente rodean este galardón —aínda que o nivel de discrepancias nunca chegará á altura do Nobel da Paz, como proba a última  decisión deste ano— o que está claro é que, a expansión do xigante asiático non acontece unicamente no apartado económico ou deportivo, senón tamén no ámbito literario, por máis que se pretenda impoñer un bozo á liberdade de expresión.  Guan Moyen —este é o verdadeiro nome do galardoado que utiliza o seudónimo Mo Yan (“non fales”), o que de entrada da conta do seu ollar satírico da vida— conxuga na súa escritura un estilo occidentalizado a partires das influencias de William Faulkner, Gabriel García Márquez e Franz Kafka, ata construír, en verbas da Academia sueca, “un realismo alucinatorio, que une conto, historia e o contemporáneo”.

Entre as súas obras máis relevantes están Grandes peitos, amplas cadeiras ou A vida e a morte están a desgastarme, pero é, unha vez máis grazas ao cine, Sorgo vermello, a súa novela máis coñecida. Trátase da súa primeira publicación e tamén da primeira película de Zang Yimou, que no ano 1988 abraiou á crítica cinematográfica mundial na súa estrea no Festival de Berlín, onde foi premiado co Oso de Ouro. Houbo quen por aquel entonces comparou a estrea desta longametraxe coa aparición de Rashomon (Akira Kurosawa) no Festival de Venecia alá polo ano 1951, onde tamén levouse o León de Ouro. Foron dúas fiestras pola que o resto do mundo comezaron a mirar con embeleso o novo cine que proviña de países, por aqueles anos, illados do mundo occidental. Despois deste bautismo, a obra fílmica de Zang Yimou non deixaría de recoller recoñecementos por todos os festivais do mundo: mellor director no Festival de Cannes con A semente do crisantemo (1990), o León de Ouro en Venecia con Qiu Ju, unha muller chinesa (1992) e Ni un menos (1999), así como varias nominacións ao Oscar para películas de fala non inglesa.

Enmarcada dentro da coñecida corrente “literatura das raíces”, Sorgo vermello está ambientada no universo rural da China de principios do século XX. A novela estrutúrase a partires de múltiples analepsis, pequenos retallos do pasado protagonizados polos ascendentes do narrador, homes e mulleres en posesión de virtudes e inmoralidades e inmersos nun contexto cruento. O peso que os seus ascendentes gravan nas circunstancias do presente e no seu destino, dalgún xeito, remítenos á liñaxe dos Buendía en Cien años de soledad. A formulación de Mo Yan reside no peso desa memoria, dese pasado que nin debemos nin podemos esquecer. O título da novela, Sorgo vermello, fai referencia ao símbolo do espírito tradicional da rexión de Gaomi, que foi subsituído por un sorgo híbrido que non posúe a beleza so sorgo orixinal.

A longametraxe de Zang Yimou, sostén a mirada no pasado por medio do recurso do flashback, inserto nunha voice over que, a imitiación do narrador literario, trasládanos a un pretérito. O relato fílmico dá comezo co traslado polo deserto nun palanquín dunha noiva cara o seu casamento, pero antes de que este poida consumarse, o prometido é asasinado en estrañas circunstancias. Un xeito tráxico de marcar o inicio, a orixe dunha historia que avanza escurecido pola sombra do pasado. A partires deste punto, Zang Yimou vai tecendo unha fábula mediante fermosas imaxes que abrain pola súa cor, rendibilizando ao máximo o valor fotográfico e simbólico de todos e cada un dos planos que conforman as distintas secuencias do film.