Faro da Cultura. Clint Eastwood: entre a mitoloxía e a realidade

                Achegarse á obra fílmica de Clint Eastwood supón entrar en contacto cun dos cineastas máis respectados pola crítica especializada en todo o globo terrestre. A pesares dos resbalóns que, non nos enganemos nin pretendamos enganar a ninguén, protagonizou o realizador californiano, a súa filmografía conta cun prestixio sustentado sobre alicerces moito máis sólidos que a rendibilidade recaudatoria. “O derradeiro director clásico”, esta soe ser a reseña máis utilizada para denominar a súa aportación creativa. Recoñecendo o compoñente nostálxico e reducionista de tal afirmación, non creo estar en posesión de moitos argumentos para desautorizala. Agora ben, o seu estilo clásico no ámbito formal garda un paradoxo no ámbito temático que, na miña humilde opinión, enriquece o corpus da súa obra, sobre todo a raíz da estrea de Sen perdón (Unforgiven) no ano 1992. O citado paradoxo reside na relectura, incluso poderiamos falar de “deconstrución” daqueles canons argumentais sobre os que se cimentou a mitoloxía do cine clásico americano que el mesmo contribuíu a consolidar, tanto no plano actoral como na dirección. Para exemplificar esta teoría votarei man dalgún exemplo práctico.

                Bandeira dos nosos pais (Flags of our fathers, 2006) é unha adaptación do libro Iwo Jima: seis homes e unha bandeira de James Bardley, fillo dun dos seis soldados que alzaron a bandeira norteamericana na cima do monte Suribachi da illa de Iwo Jima. A fotografía que inmortalizou o momento, obra de Joe Rosenthal, gañou o premio Pulitzer e converteuse no símbolo da vitoria estadounidense sobre Japón na Segunda Guerra Mundial. A longametraxe relata a estratexia propagandística do goberno dos Estados Unidos para espertar o ánimo nacionalista da cidadanía a través dunha xira por todo o país dos protagonistas da fotografía, utilizados como exemplo de valor e triunfo dos forzas armadas. Os soldados recorren todo o país para escenificar ese momento emblemático que recolle a instantánea, coa finalidade de construír unha imaxe mítica non só do exército, senón de todo unha nación. Porén, baixo o esplendor que irradia a fotografía agóchanse as realidades dos protagonistas que moi pouco teñen que ver coa imaxe heroica que se procura transmitir. Clint Eastwood amosa as miserias que entre bastidores sofren os protagonistas en forma de remordementos, inadaptacións, desequilibrios psicolóxicos, etc. A fotografía de Iwo Jima supón un artificio cunha intención propagandística, pero, certamente, agocha unha realidade ben distinta.

Traslademos agora esta formulación a un filme como Gran Torino (2008). Nesta longametraxe, o protagonista (interpretado polo propio Eastwood) atesoura os rasgos máis recoñecibles de varios dos personaxes encarnados por el durante moitos anos: é un heroe da guerra de Corea (O sarxento de ferro), cuspe continuamente (O aventureiro da media noite), renega do seu pasado e non supera a morte da súa muller (Sen perdón), e mantén unha relación paterno-filial cun personaxe máis novo (Million dollar baby). É dicir, estamos ante a representación dun personaxe tipo elevado aos altares do heroísmo americano. Nembargantes, a medida que avanza o filme, o protagonista vaise decatando da inutilidade da súa personalidade, do seu comportamento e da súa escala de valores. Todo o seu mundo desmorónase cando unha banda de indeseables viola á súa veciña para vingarse de el. Esmorece o mito e imponse a realidade. É entón cando entrega a súa vida escenificando un acto de expiación que ademais permite ás novas xeracións fuxir da violencia. Gran Torino supón o exemplo máis nítido da desconstrución dunha mitoloxía erixida no seo do cine americano, co importante engadido de que o autor deste acto foi parte esencial na conformación desa mitoloxía. Unha deconstrución que acaba en morte, mellor dito en suicidio, traspasando deste xeito unha liña que non foi quen de traspasar en Sen perdón, aínda que xa neste filme puidesemos ver algún indicio da relectura do cine de Clint Eastwood.