Faro da cultura. Ernest Hemingway e o cine

Cando falamos de correntes exclusivamente cinematográficas, nos anos cincuenta apareceu un grupo heteroxéneo de cineastas etiquetado baixo a denominación de “xeneración perdida”, que engobla a unha serie de realizadores que conforman a segunda xeneración do cine sonoro que xurde no corazón de Hollywood. Os exponentes máis cualificados deste grupo serían John Huston, Nicholas Ray, Richard Brooks, Robert Rossen, Abraham Polonsky, Jules Dassin, Joseph Losey e Edward Dmytryk.

Aínda que non exista unha relación directa coa célebre “xeneración perdida” literaria, para quen foi acuñada orixinalmente a etiqueta de “perdida”, o grupo cinematográfico apostou por uns postulados éticos e estéticos que, dalgún modo, poideron motivar certo parentesco: unha búsqueda da independencia e a liberdade creadora, unha conciencia social na plasmación das historias, e unha pretensión por introducir maior dose de realismo nas súas películas.

Pola súa banda, a “xeneración perdida” das letras empezou a publicar nos anos 20, cando o cine empezaba a consolidar a súa linguaxe e ademáis as súas imaxes comezaban a falar. Este contexto facilitou unha fructífiera convivencia entre este grupo de escritores e o cinema, no só mediante a cesión de dereitos para adaptación das súas novelas, senón tamén na participación activa como guionistas. John Dos Passos, William Faulkner, Ernest Hemingway, F. Scott Fitzgerald ou John Steibenck atoparon no sétimo arte unha forma complementaria de manifestar as súas inquedanzas.

Polo que atinxe a Ernest Hemingway, desde que en 1932 Frank Borzage adaptase á gran pantalla A farewell to arms (Adeus ás armas), foron máis dunha ducia de longametraxes as que levan a impronta do autor no argumento das mesmas, nalgún casos, con varias versións do mesmo relato.

Sen intención de menospreciar o resto de causas que poderían explicar o gran número de adaptacións da súa obra, neste artigo pretendo centrarme no estilo de Hemingway como nexo de unión entre as dúas artes: literatura e cine. A escritura directa e sen ornamentacións  herdeira da crónica xornalística —non esquezamos os comezos do escritor como corresponsal de guerra—expresa unicamente accións claramente visibles, evitando por todos os medios a mínima manifestación do pensamento interior do heroe, así, o lector terá que inferir que está a pasar pola mente do personaxe a partires do seu comportamento. Sobre esta premisa sosténse a escritura canónica do guión cinematográfico naqueles casos que pretenda denotar os procesos internos, pensamentos, sentimentos e impresións dos sentidos. Ademáis, o estilo de Hemingway tamén pode calificarse como cinematográfico se atendemos ao seu modo descriptivo, o cal procura evitar a descripción independente da acción. Se tomamos un exemplo do relato de The Battler vemos como  as descripcións son correlativas as accións do personaxe: “Nick mirou a vía e viu as luces do furgón de cola desaparecer ao coller a curva”. Como vemos, as luces do furgón introdúcense na escena sen que exista unha pausa tal e como acontecía na novela decimonónica, e, polo tanto, é unha descripción correlativa a acción. Este estilo literario facilita un ritmo narrativo moi fluido casi equiparable á cadencia narrativa da imaxe fílmica, capaz de dar conta dunha descripción ao mesmo tempo que ten lugar a acción. Tampouco deberiamos pasar por alto a prolífica utilización dos diálogos por parte de Ernest Hemingway como método para construir as súas historias, caracterizados polo seu realismo e dinamismo, o cal redunda na idea de ritmo narrativo equiparable ao relato fílmico que, ademáis, supón un dos elementos fundamentais na construcción do guión cinematográfico (como xa dixéramos máis arriba, Ernest Hemingway iniciou a súa carreira como escritor paralelamente ao nacemento do cine sonoro). Por último, pero non menos importante, a consolidación da narrativa clásica no cine de Hollywood —o coñecido como Modelo de Representación Institucional— establécese sobre uns postulados cuxo primeiro mandamento sacraliza a invisibilidade da marca autoral, e que ven a confraternizarse coa solución de Hemingway de minimizar a presencia do narrador.