Michel Chion, teórico da
narrativa cinematográfica, no seu libro Como
se escribe un guión establece, a partires das formulacións aristotélicas,
cinco puntos fundamentais na elaboración dunha trama, entre as que atopamos
dous de capital importancia: o heroe e o antagonista.
Os canons clásicos da
narrativa hollywoodiense implantaron a escenificación destes dous polos opostos
como alicerce dos seus relatos, sobre o cal se construíron boa parte das máis
grandes fábulas do sétimo arte, porén o tratamento superficial destes elementos
derivou en moitos casos nun maniqueo que, por outra banda, non sempre viña motivada por unha
falla de habilidade do autor, senón que viña marcada pola intencionalidade de delimitar
de xeito claro as fronteiras entre o ben e o mal. O exemplo máis evidente desta
estratexia manipuladora atopámola no xénero do western e a súa dialéctica
vaqueiro-indio, polo menos ata o estreo de Apache,
filme dirixido por Robert Adrich. Asemade, con posterioridade á Segunda Guerra
Mundial, e nun contexto contaminado pola Guerra Fría que deparou ese delirante
estado de excepción que supuxo o mccarthismo
propiciado pola nefando senador de Wisconsin Joseph McCarthy, a maquinaria
propagandística da máis grande potencia distribuidora de cine centrou toda a
súa hostilidade nos comunistas que vivían alén do telón de aceiro. A finais dos
anos setenta e durante a década dos oitenta, cando poucos analistas occidentais
podían tan sequera imaxinar o inminente derrubamento da Unión Soviética,
xurdiron un elenco burdo de heroes —encarnados por actores como Silvester
Stallone, Arnold Schwarzenegger ou Chuck Norris— que se erixiron en salvagardas
da patria estadounidense por obra e gracia de guionistas faltos de inventiva.
Ao mesmo
tempo, xurdiron outros heroes aos que se
lles antepuxo o prefixo “súper”. As adaptacións de Superman e Batman á grande
pantalla permitiu perfilar uns relatos míticos que, segundo as verbas de Pierre
Ansart, trazan un sistema de pensamento que explica unha orde do mundo na súa
totalidade; o mito explica un fenómeno concreto, pero á vez é unha estrutura
que explica calquera fenómeno. Superman, por exemplo, supón unha
reactualización do mito de Prometeo que ofrece aos seres humanos o sentido da
xustiza que os gobernos non poden garantir. Derrotado o comunismo a finais do
século pasado, a sombra dun novo inimigo anegou de medo a conciencia colectiva
de toda unha nación tras o atentado no World Trade Center de New York, no interior
dun país que ata esa data semellaba ser invulnerable. Ese medo reclamaba un refuxio
para tranquilizar as conciencias, e quen mellor que Hollywood para transmitir a
sensación de seguridade perdida un once de setembro? Era o momento xusto de
reactualizar os mitos dos superheroes que apareceron en riadas nas pantallas
cinematográficas para autoproclamarse en valedores da orde, a xustiza e o modo
de vida americano —resulta moi indicativo o feito de que as vestimentas destes
personaxes leven as cores da bandeira estadounidense (Spiderman, Superman,
Capitán América)—que sofre unha constante ameaza. O maniqueo volve a instalarse
nuns relatos que pretenden estruturar un sistema de pensamento global, no cal o
ser malvado que pretende atacar á humanidade reciba un merecido castigo sen que
a súa culpabilidade poida ser matizada a través da intervención xudicial.
Aínda así, non
é paramo todo o que avistan os nosos ollos. Fai uns anos, unha enquisa
realizada en Estados Unidos concluía que o heroe máis admirado polos
estadounidenses non era nin moito menos ningún personaxe saído de ningunha
viñeta, senón un avogado defensor chamado Atticus
Finch, protagonista de Matar a un
ruiseñor (To kill a mockingbird, Robert Mulligan, 1962) que, co uso do
verbo e do raciocinio foi quen de custodiar os dereitos dun cidadá de raza negra
en Alabama na década dos sesenta. Certo parentesco con Atticus atopamos tamén
no membro do xurado interpretado por Henry Fonda, quen cos argumentos da
palabra e da razón, demostrou a beleza dos matices nun mundo atosigado pola
dicotomía branco-negro a través dunha “dúbida razoable”.
No hay comentarios:
Publicar un comentario